Projekt nowelizacji k.s.h. – nowe prawo holdingowe | Co do zasady

3 grudnia 2025 r. Komisja Kodyfikacyjna Prawa Cywilnego przyjęła projekt ustawy o zmianie Kodeksu spółek handlowych oraz niektórych innych ustaw. Projekt zakłada uchylenie całości dotychczasowych przepisów prawa grup spółek przyjętych ustawą z 9 lutego 2022 r. i wprowadzenie nowej, ramowej regulacji w tym zakresie.

Uzasadnienie zmian

Zdaniem autorów projektu wprowadzone w 2022 r. przepisy art. 21¹-21¹⁶ k.s.h. nie odpowiadają potrzebom grup spółek, a ich wykorzystanie w praktyce jest znikome. Reforma spotkała się z krytyką większości przedstawicieli krajowej doktryny; przyjęte rozwiązania nie znajdują odpowiedników w systemach prawa obcego ani w postulatach de lege ferenda formułowanych w Europie.

Opt-out zamiast opt-in

Projektodawcy przyjęli zasadę „powszechnego” charakteru proponowanej regulacji, co oznacza, że przepisy projektu znajdują zastosowanie do wszystkich grup spółek, które spełniają przesłanki ustawowej definicji (odstąpiono tym samym od obowiązującego obecnie modelu opt-in).

Zgodnie z projektowaną definicją grupa spółek to spółka dominująca albo inna osoba, wobec której są spełnione przesłanki przewidziane dla spółki dominującej[1], oraz spółka albo spółki wobec niej zależne, jeżeli trwale współpracują gospodarczo, są objęte instrumentami zintegrowanego zarządzania i prowadzą działalność na podstawie wspólnej, długoterminowej strategii.

Projektowanych przepisów o grupach spółek nie stosuje się więc do holdingów opartych wyłącznie o bierny udział kapitałowy i wykonywanie praw z udziałów. Przepisy obejmują spółki zależne, których statutem personalnym jest prawo polskie, również jeżeli spółkami dominującymi są spółki zagraniczne. Umowa spółki zależnej może przewidywać niestosowanie w stosunku do niej przepisów przewidzianych dla grup spółek (model opt-out), co jednak wymaga inicjatywy jej wspólników – uzyskania kwalifikowanej większości potrzebnej do zmiany, w odróżnieniu od dotychczasowego modelu opt-in[2].

Legitymizacja działania w interesie grupy

Zgodnie z projektem organy spółki należącej do grupy spółek mogą kierować się interesem grupy spółek, w tym godzić się na ponoszenie przez spółkę przejściowych niekorzystnych następstw, jeżeli:

• w rozsądnym okresie, uzasadnionym charakterem współdziałania między spółkami należącymi do grupy spółek, nie dłuższym niż 5 lat, jest zapewniona równowaga ich interesów,
• nie prowadzi to do ograniczenia korzyści wynikających z uczestnictwa w spółce, które mogą być rozsądnie oczekiwane przez wspólników, oraz
• nie zagraża to niewypłacalnością spółki.

Spółka dominująca nie może wywierać wpływu na spółkę zależną należącą do grupy spółek, który doprowadziłby ją do naruszenia tych warunków. Projektowane przepisy legitymizują zatem podejmowanie przez organy spółek zależnych (m.in. zarząd, radę nadzorczą, zgromadzenie wspólników) działań w interesie grupy spółek kosztem interesu spółki, pozwalając ich piastunom uniknąć ryzyka odpowiedzialności cywilnoprawnej i karnej.

Instrumenty ochronne w grupie spółek

Projektowane przepisy przewidują, że jeżeli w wyniku naruszenia równowagi interesów spółek należących do grupy spółek doszło do istotnego ograniczenia korzyści z uczestnictwa w spółce uzyskanych przez wspólnika mniejszościowego, ma on prawo żądać, by sąd:

• zasądził od spółki odpowiednie świadczenie wyrównawcze lub
• orzekł ustąpienie wspólnika z zależnej spółki kapitałowej.

Za zapłatę świadczenia wyrównawczego lub ceny wykupu solidarną odpowiedzialność ze spółką zależną ponosi spółka dominująca (zarówno bezpośrednio, jak i pośrednio).

Aby wspólnicy mniejszościowi spółki zależnej mogli skorzystać z tych instrumentów, zgodnie z projektem będą oni mieć prawo zwrócić się do sądu rejestrowego z wnioskiem o wyznaczenie firmy audytorskiej w celu zbadania, czy spółka zależna nie przekroczyła dopuszczalnych granic działania w interesie grupy spółek (tzw. prawo rewizji szczególnej), co, w pewnych przypadkach, może nawet objąć inne spółki z grupy.

Ponadto na gruncie projektowanych przepisów spółka dominująca odpowiada względem wierzycieli spółki zależnej za szkodę spowodowaną jej niewypłacalnością, będącą wynikiem naruszenia zakazu wywierania przez spółkę dominującą wpływu na spółkę zależną, który doprowadził do naruszenia przez tę ostatnią dopuszczalnych granic działania w interesie grupy spółek.

Za zobowiązanie solidarną odpowiedzialność ze spółką dominującą ponoszą inne spółki dominujące wobec spółki zależnej.

Ciężar dowodu kształtuje się następująco – na wierzycielu niewypłacalnej spółki zależnej spoczywa konieczność wykazania:

• okoliczności, że spółka zależna będąca dłużniczką oraz spółka dominująca pozwana przez wierzyciela należały do grupy spółek oraz
• szkody będącej następstwem niewypłacalności spółki zależnej.

Spółka dominująca może natomiast uwolnić się od odpowiedzialności, jeżeli wykaże co najmniej jedną z poniższych okoliczności:

• spółka zależna nie przekroczyła dopuszczalnych granic działania w interesie grupy spółek, a tym samym nie doszło do zachwiania równowagi interesów między spółkami należącymi do grupy,
• spółka dominująca nie wywierała na niewypłacalną spółkę zależną wpływu, który doprowadziłby ją do przekroczenia dopuszczalnych granic działania w interesie grupy spółek,
• nie istnieje związek przyczynowy między zachwianiem równowagi interesów między spółkami należącymi do grupy na niekorzyść niewypłacalnej spółki zależnej lub wywieraniem wpływu na spółkę zależną a niewypłacalnością spółki zależnej.

Oznacza to wprowadzenie swoistego domniemania odpowiedzialności pozwanej spółki dominującej, a wobec przyjęcia zasady odpowiedzialności solidarnej wszystkich spółek dominujących – domniemania odpowiedzialności ich wszystkich. Niemniej, zdaniem autorów projektu, odmienna regulacja czyniłaby mechanizm ochrony wierzycieli iluzorycznym ze względu na trudności dowodowe, jako że, w odróżnieniu od wspólników mniejszościowych, wierzyciele nie dysponują instrumentami pozyskiwania informacji o grupie spółek.

Niezależnie od powyższego warto zauważyć, że „wyjście” z reżimu przepisów o grupach spółek skutkuje pozbawieniem wspólników mniejszościowych oraz wierzycieli spółek należących do grupy instrumentów ochronnych przyznanych przepisami projektu.

Zgodnie z projektem ustawa ma wejść w życie po upływie sześciu miesięcy od dnia ogłoszenia. Natomiast w odniesieniu do (nielicznych) spółek, które zdecydowały się ujawnić uczestnictwo w grupie spółek na podstawie przepisów z 9 lutego 2022 r., dotychczasowe przepisy prawa grup spółek będą obowiązywały przez 1 rok od wejścia w życie ustawy. Będziemy Państwa informować o ewentualnym dalszym przebiegu procesu legislacyjnego.

Aleksandra Fizek, adwokat, praktyka transakcji i prawa korporacyjnego kancelarii Wardyński i Wspólnicy